Luật Chuyển đổi số có hiệu lực: doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì

Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 đã áp dụng được hơn bốn tháng, kể từ 1/7/2026. Với doanh nghiệp tư nhân, luật không đặt thêm nhiều thủ tục hành chính mới; tác động lớn nhất nằm ở các hành vi bị cấm liên quan dữ liệu số, yêu cầu hệ thống phải liên thông theo khung kiến trúc quốc gia, và cơ hội tham gia mua sắm, thử nghiệm sản phẩm số mà luật mở ra. Bài viết tóm tắt các điểm này và đề xuất danh sách việc nên làm khi lập kế hoạch năm 2027.

Thông tin cơ bản về đạo luật

Theo bản tin văn bản mới của LuatVietnam, Quốc hội thông qua luật ngày 11/12/2025. Phạm vi gồm nguyên tắc và chính sách chuyển đổi số, điều phối quốc gia, các biện pháp hỗ trợ, chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Các lĩnh vực như dữ liệu, giao dịch điện tử, an ninh mạng, viễn thông và trí tuệ nhân tạo vẫn do luật chuyên ngành điều chỉnh nhưng phải thống nhất với nguyên tắc của luật này.

Cùng ngày 1/7/2026, Luật Công nghệ cao 2025 cũng có hiệu lực, như VnEconomy tổng hợp. Hai luật nên được đọc cùng nhau nếu doanh nghiệp vừa làm sản phẩm công nghệ vừa ứng dụng chuyển đổi số nội bộ.

Các hành vi bị nghiêm cấm: phần doanh nghiệp dễ vướng nhất

Theo VietnamPlus ngày 1/7/2026, luật cấm các nhóm hành vi sau, diễn đạt ngắn gọn:

1. Cản trở, phá hoại hoạt động chuyển đổi số.
2. Gây gián đoạn, đình trệ hoặc mất an toàn cho hệ thống số của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
3. Truy cập, can thiệp trái phép làm sai lệch, vô hiệu hóa hoặc gây hại cho hệ thống số, dữ liệu số, nền tảng số, dịch vụ số.
4. Thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua bán, khai thác dữ liệu số trái pháp luật.
5. Lợi dụng chuyển đổi số để lừa đảo, thao túng, trục lợi.
6. Lợi dụng chức trách, quyền hạn để cản trở, tạo độc quyền, cát cứ, hạn chế cạnh tranh trong hệ thống số.

Nhóm thứ tư đáng chú ý nhất với bộ phận kinh doanh và marketing. Mua danh sách khách hàng không rõ nguồn, cào dữ liệu từ nền tảng khác để bán lại, hay chia sẻ dữ liệu khách cho đối tác ngoài phạm vi đã thỏa thuận là những thói quen cũ cần chấm dứt. Nhóm thứ ba cũng liên quan tới đội kỹ thuật khi tích hợp với hệ thống của đối tác: mọi truy cập phải có thỏa thuận và phân quyền rõ ràng.

Yêu cầu liên thông và khung kiến trúc

VnEconomy nêu luật yêu cầu hệ thống số phải thống nhất, đồng bộ, liên thông, kết nối và chia sẻ được dữ liệu. Việc xây dựng hệ thống, nền tảng, cơ sở dữ liệu và dịch vụ số phải theo Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia và Khung quản trị, quản lý dữ liệu quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành.

Với khối cơ quan nhà nước, đây là nghĩa vụ trực tiếp. Với doanh nghiệp làm phần mềm bán cho khu vực công hoặc kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia, khung kiến trúc gần như trở thành tiêu chí kỹ thuật bắt buộc trong hồ sơ dự thầu. Doanh nghiệp còn lại cũng hưởng lợi gián tiếp: theo bài của Cổng thông tin tỉnh Hà Tĩnh về các chính sách công nghệ năm 2026, luật đặt nguyên tắc "khai báo một lần" làm mặc định và tăng chia sẻ, tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ quan, nhằm giảm giấy tờ, thủ tục.

Cơ hội: mua sắm dịch vụ số và thử nghiệm có kiểm soát

Điều 4 của luật liệt kê các hoạt động chuyển đổi số, trong đó có thuê tư vấn, mua dịch vụ và thiết bị số, thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm và mô hình số mới, cùng phát triển dự án thí điểm cho giải pháp chưa được kiểm chứng trước khi đầu tư hoặc mua sắm chính thức. Với công ty phần mềm B2B, điều này mở đường cho mô hình bán thí điểm vào khu vực công thay vì phải qua quy trình đầu tư dài.

Ở phía ngân sách, VnEconomy dẫn quy định Nhà nước bảo đảm chi tối thiểu 1% tổng chi ngân sách hằng năm cho chuyển đổi số, và tổng chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tối thiểu 3%. Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 theo Luật Công nghệ cao, nếu chi R&D tại Việt Nam tối thiểu 1% doanh thu thuần sau khi trừ giá trị đầu vào, được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo và hưởng thuế suất 10% trong 15 năm.

Danh sách việc nên làm trước quý I/2027

Rà soát nguồn và luồng dữ liệu

Lập bản đồ dữ liệu khách hàng: thu từ đâu, lưu ở đâu, chia sẻ cho ai, theo căn cứ nào. Bất kỳ luồng nào không trả lời được câu hỏi "căn cứ nào" đều là rủi ro theo nhóm hành vi bị cấm thứ tư.

Chuẩn hóa tích hợp với đối tác

Thay các kết nối chia sẻ mật khẩu, tài khoản dùng chung bằng API có phân quyền và nhật ký truy cập. Việc này vừa giảm rủi ro "truy cập trái phép", vừa dễ đáp ứng yêu cầu liên thông nếu sau này cần kết nối với hệ thống nhà nước.

Đánh giá lại mức độ trưởng thành số

Luật đưa đo lường, đánh giá chuyển đổi số vào danh sách hoạt động chính thức. Doanh nghiệp có thể dùng bộ tiêu chí trong bài đánh giá mức độ trưởng thành số để biết mình đang ở đâu trước khi chọn ưu tiên đầu tư.

Đưa an ninh mạng vào ngân sách dự án số

Luật An ninh mạng 2025 quy định các chương trình chuyển đổi số phải dành tối thiểu 15% kinh phí cho an ninh mạng, như Thị trường Tài chính Tiền tệ đã nêu. Dù quy định này hướng nhiều tới chương trình sử dụng ngân sách, đó là tỷ lệ tham chiếu hợp lý cho doanh nghiệp tư nhân khi duyệt dự án.

Cập nhật lộ trình

Nếu lộ trình chuyển đổi số hiện tại được viết trước tháng 7/2026, hãy bổ sung phần tuân thủ pháp lý. Bài các bước xây dựng lộ trình chuyển đổi số có khung để lồng ghép thêm hạng mục này.

Những gì còn chờ văn bản hướng dẫn

Đến thời điểm viết bài, các nguồn đã mở chưa nêu chi tiết văn bản hướng dẫn riêng về tiêu chí đánh giá chuyển đổi số của doanh nghiệp hay cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Doanh nghiệp nên theo dõi Cổng thông tin điện tử Chính phủ và Bộ Khoa học và Công nghệ, tránh đầu tư lớn dựa trên suy đoán về quy định chưa ban hành.